Cytrynian potasu - działanie, dawkowanie, właściwości i przeciwwskazania

Cytrynian potasu to jedna z najlepiej przyswajalnych form potasu - ważnego elektrolitu odpowiadającego między innymi za prawidłowe ciśnienie krwi, pracę mięśni oraz równowagę kwasowo-zasadową organizmu. Cytrynian potasu bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie, jest dostępny w formie suplementów jako czysty proszek lub kapsułki, a naturalnie występuje głównie w owocach cytrusowych oraz warzywach. Cytrynian potasu wyróżnia się na tle innych soli tego pierwiastka - takich jak chlorek potasu - przede wszystkim silniejszym działaniem alkalizującym (odkwaszającym) oraz wyższą biodostępnością dla tkanek (układu nerwowego i mięśniowego).

Co to jest cytrynian potasu? - definicja

Cytrynian potasu to organiczny związek z grupy elektrolitów, wspierający zdrowie mięśni oraz układu sercowo-naczyniowego. Cytrynian potasu reguluje gospodarkę wodną - aktywując pompy sodowo-potasowe, niezbędne do prawidłowego przewodzenia impulsów nerwowych - oraz chroni nerki przed kamicą. W przeciwieństwie do chlorku potasu - cytrynian skuteczniej alkalizuje mocz i tkanki, pełniąc tym samym ważną rolę w przeciwdziałaniu kwasicy metabolicznej czy osteoporozie. W suplementach diety znajdziemy go głównie w formie proszku lub kapsułek, które cechują się doskonałą rozpuszczalnością i wysoką przyswajalnością przez organizm.

Jak działa cytrynian potasu? – działanie na organizm

Cytrynian potasu działa na organizm poprzez:

- aktywację pomp sodowo-potasowych w błonach komórkowych,
- wsparcie procesu przewodzenia impulsów nerwowych,
- zapobieganie krystalizacji złogów (kamieni) w układzie moczowym,
- dbanie o prawidłową kurczliwość mięśni, w tym mięśnia sercowego,
- synergiczne działanie z magnezem - uczestnictwo w regulacji ciśnienia tętniczego i pracy układu krążenia,
- neutralizowanie nadmiaru kwasów i utrzymywanie równowagi kwasowo-zasadowej.

Właściwości i korzyści stosowania cytrynianu potasu

Do najważniejszych właściwości i korzyści ze stosowania cytrynianu potasu zaliczyć można:

• poprawę funkcjonowania mięśni i układu nerwowego,

• ochronę serca i stabilizację ciśnienia tętniczego,

• wsparcie procesu alkalizacji (odkwaszania) organizmu,

• zapobieganie powstawaniu kamieni nerkowych,

• bardzo dobrą tolerancję i wysoką biodostępność,

• doskonałą rozpuszczalność w wodzie,

• działanie wspomagające regenerację po wysiłku,

• występowanie w wygodnych formach (proszek, kapsułki),

• uczestnictwo w procesach biologicznych poprzez regulację potencjału elektrycznego błon komórkowych - kluczowego dla pracy serca i gospodarki wodnej.
  

Cytrynian potasu - badania naukowe

Serwis PubMed opisał badanie kliniczne - przeprowadzone na grupie zdrowych osób starszych powyżej 65. roku życia - które miało na celu określenie związku suplementacji cytrynianem potasu z poprawą gęstości mineralnej oraz mikroarchitektury kości. Metodami, które stosowano w trwającym 24 miesiące przedsięwzięciu, były regularna densytometria (pomiar gęstości DXA), zaawansowana tomografia komputerowa (HR-pQCT) oraz analiza ryzyka złamań za pomocą wskaźnika FRAX. W trakcie badań zaobserwowano, że rzeczywiście przyjmowanie cytrynianu potasu wiązało się ze znacznym wzrostem gęstości mineralnej kości (aBMD) w kręgosłupie lędźwiowym oraz poprawą parametrów beleczkowych w kościach obwodowych. Co ciekawe, efekt ten był wynikiem skutecznej neutralizacji kwasowego obciążenia organizmu, co bezpośrednio przełożyło się na lepszą ochronę tkanki kostnej przed resorpcją. Wnioski z badania, opisane w serwisach medycznych, były bardzo zadowalające - wykazały one, że długotrwała suplementacja cytrynianem potasu może nie tylko spowolnić utratę masy kostnej, ale wręcz poprawić jej objętościową gęstość i mikrostrukturę (ponieważ zrównoważyła metaboliczne skutki diety i ograniczyła wydalanie wapnia z moczem w porównaniu z grupą przyjmującą placebo). Dzięki temu zaobserwowano również statystycznie istotne obniżenie prognozowanego ryzyka wystąpienia przyszłych złamań u badanych osób.

Dawkowanie cytrynianu potasu - jak stosować?

Dawkowanie cytrynianu potasu zależy głównie od wieku, poziomu elektrolitów oraz ogólnej kondycji zdrowotnej organizmu. Ogólne zalecenia jego przyjmowania mówią o tym, że: 

Dzieci powinny przyjmować potas w dawce (całkowite dobowe zapotrzebowanie):

• niemowlęta (0-6 miesięcy) - około 400-500 mg dziennie,

• małe dzieci (1-3 lata) - około 2000-2400 mg dziennie,

• dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym (4-10 lat) - około 2400-3000 mg dziennie,

• dzieci starsze i młodzież (11-18 lat): około 3500-4700 mg dziennie.

Dorośli powinni przyjmować potas w dawce:

• w przypadku profilaktyki i zachowania zdrowia: 3500-4700 mg dziennie (łącznie z dietą), 

• w przypadku wsparcia leczenia nadciśnienia lub kamicy nerkowej: dawki ustalane indywidualnie przez lekarza, często w granicach 10-20 mEq (milirównoważników) jonów potasu kilka razy na dobę.

Seniorzy powinni przyjmować cytrynian potasu w dawce:

• około 3500 mg dziennie (całkowita podaż),

• przy czym suplementacja uzupełniająca wynosi zazwyczaj 100-300 mg jonów potasu w jednej porcji. 

Inne zalecenia przyjmowania:

• Cytrynian potasu warto suplementować w trakcie lub po posiłku - ze względu na to, że pozwala to uniknąć podrażnienia żołądka i zapewnia lepszą tolerancję ze strony układu pokarmowego.
• Suplementując cytrynian potasu możemy działać synergicznie, przyjmując również magnez, który wspomaga transport potasu do wnętrza komórek (podczas gdy potas stabilizuje pracę serca i zapobiega bolesnym skurczom mięśni).

Cytrynian potasu - skutki uboczne i przeciwwskazania

Cytrynianu potasu (zarówno w formie proszku, jak i kapsułek) nie powinno się stosować w sytuacjach, gdy:

• przyjmujemy leki moczopędne oszczędzające potas oraz inhibitory ACE - ponieważ może to prowadzić do niebezpiecznego wzrostu poziomu potasu we krwi (hiperkaliemii),

• chorujemy na nerki - ostra lub przewlekła niewydolność nerek drastycznie upośledza wydalanie potasu z organizmu,

• cierpimy na zaburzenia pracy nadnerczy - na przykład w przebiegu choroby Addisona,

• występują schorzenia układu pokarmowego - takie jak choroba wrzodowa czy utrudniony pasaż jelitowy, co może nasilać ryzyko podrażnień błon śluzowych.

Dla kogo jest cytrynian potasu?

Systematyczne przyjmowanie cytrynianu potasu sprawdzi się:

• osobom z nadciśnieniem tętniczym - ponieważ potas pomaga w regulacji ciśnienia i usuwaniu nadmiaru sodu z organizmu,

• osobom z ryzykiem wystąpienia kamicy nerkowej - na przykład tym, którzy mają niskie pH moczu lub tendencję do krystalizacji szczawianów,

• sportowcom i osobom aktywnym fizycznie - narażonym na utratę elektrolitów wraz z potem oraz bolesne skurcze mięśni,

• suplementującym magnez dla zachowania optymalnej równowagi elektrolitowej i lepszego wsparcia układu nerwowego,

• osobom, których dieta jest uboga w potas znajdujący się głównie w świeżych warzywach, owocach strączkowych i cytrusach.

Jakie są formy chemiczne potasu? 

Jeśli chodzi o formy chemiczne potasu (sole potasowe), możemy podzielić je na:

• Cytrynian potasu - sól organiczna - charakteryzująca się bardzo wysoką biodostępnością i łagodnością dla układu pokarmowego, co sprawia, że jest najczęściej wybieraną formą w suplementacji prozdrowotnej.

• Chlorek potasu - sól nieorganiczna - z wysoką zawartością jonów potasu, ale o specyficznym, metalicznym posmaku, stosowana głównie w medycynie do szybkiego uzupełniania niedoborów pod nadzorem lekarza.
• Pozostałe formy - od glukonianu po wodorowęglan potasu - różniące się od siebie stopniem wchłaniania oraz wpływem na pH organizmu, występujące w różnych preparatach aptecznych, często wybierane ze względu na specyficzne potrzeby (np. wsparcie żołądka).

Produkty zawierające cytrynian potasu 

Cytrynian potasu znajdziemy między innymi w produktach takich jak:

• tabletki - Aliness - potas w formie cytrynianu 300 mg, 100 tabletek,
• proszek - NOW FOODS - potas w formie cytrynianu 340g, 140 porcji,
• kapsułki - NOW FOODS - potas w formie cytrynianu 99mg, 180 kapsułek. 

Podsumowanie

Cytrynian potasu to rozpuszczalna w wodzie sól organiczna, której właściwości alkalizujące oraz wysoka biodostępność pozostają najlepiej udokumentowane spośród wszystkich form potasu. To substancja, która wspiera zdrowie serca i układu moczowego (dbając o odpowiednie pH moczu i zapobiegając krystalizacji złogów) - zwykle bardzo dobrze tolerowana, a jej regularne suplementowanie pomaga w utrzymaniu prawidłowego ciśnienia tętniczego. Systematyczne stosowanie tej formy potasu zaleca się przede wszystkim osobom z nadciśnieniem, skłonnością do kamicy nerkowej oraz sportowcom narażonym na utratę elektrolitów - a także tym, których dieta uboga jest w świeże warzywa i owoce cytrusowe. Suplementację cytrynianu potasu warto jest połączyć z przyjmowaniem magnezu - dla uzyskania jeszcze lepszych efektów w zakresie wsparcia pracy mięśni i układu nerwowego.

Źródło:

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23162100/

FAQ

Dlaczego warto wybrać cytrynian potasu, a nie inną formę?

Cytrynian potasu jest formą organiczną, co oznacza, że organizm przyswaja go znacznie lepiej niż np. chlorek potasu. Dodatkowo cytrynian ma unikalną zdolność do alkalizacji (odkwaszania) moczu, co jest kluczowe dla osób z kamicą nerkową.

Czy cytrynian potasu pomaga na skurcze mięśni?

Tak, potas odpowiada za prawidłowe przesyłanie impulsów nerwowych do mięśni. Jego niedobór często objawia się bolesnymi skurczami łydek, drganiem powiek oraz uczuciem „ciężkich nóg”.

Gdzie naturalnie występuje potas?

Najbogatszymi źródłami potasu są produkty roślinne: banany, pomidory (szczególnie koncentrat i soki), awokado, ziemniaki, rośliny strączkowe oraz suszone owoce (np. morele).

Czy cytrynian potasu obniża ciśnienie?

Tak, potas pomaga regulować ciśnienie tętnicze poprzez równoważenie negatywnego wpływu sodu (soli) i rozluźnianie ścian naczyń krwionośnych.

Czy można przyjmować cytrynian potasu na czczo?

Nie jest to zalecane. Potas w skoncentrowanej formie może podrażniać śluzówkę żołądka, dlatego najlepiej przyjmować go w trakcie lub tuż po posiłku, popijając dużą ilością wody.

Czy cytrynian potasu jest bezpieczny dla nerek?

To zależy. Dla osób zdrowych jest pomocny (chroni przed kamicą), ale dla osób z niewydolnością nerek może być skrajnie niebezpieczny, ponieważ ich nerki nie nadążają z jego wydalaniem.

Jak rozpoznać nadmiar potasu (hiperkaliemię)?

Objawy nadmiaru są niebezpieczne i obejmują: mrowienie kończyn, ogólne osłabienie, a w skrajnych przypadkach zaburzenia rytmu serca i duszności. Suplementację dużymi dawkami zawsze warto skonsultować z lekarzem.

Czy kawa wypłukuje potas?

Kawa ma lekkie działanie moczopędne, co może prowadzić do niewielkiej utraty elektrolitów, ale sama w sobie zawiera też pewne ilości potasu. U osób pijących dużo kawy suplementacja cytrynianem potasu pomaga utrzymać równowagę elektrolitową.

Czy cytrynian potasu to lek na kamienie nerkowe?

Cytrynian potasu nie jest lekiem, jednak rzeczywiście jest on powszechnie stosowany w profilaktyce i wspomaganiu leczenia kamicy szczawianowo-wapniowej - ponieważ podnosi pH moczu i zwiększa stężenie cytrynianów, które blokują wzrost „kamieni”.

Czy cytrynian potasu można łączyć z magnezem?

Tak, to bardzo korzystne połączenie. Magnez pomaga transportować potas do wnętrza komórek, co potęguje korzyści dla serca i układu nerwowego.